GIỚI THIỆU
THỐNG KÊ TRUY CẬP
Số người đang online: 213
Số lượt truy cập: 7601008
QUẢNG CÁO
GIỮ GÌN VÀ BẢO TỒN LÀN ĐIỆU HÒ KHOAN LỆ THỦY! 5/14/2019 2:22:36 PM

A1 HK le thuy.jpg

    Từ bao đời nay dân ca luôn gắn liền với đời sống tinh thần của cộng đồng các  dân tộc trên khắp đất nước Việt Nam. Ngay từ thuở lọt lòng, dân ca đã dành cho trẻ những bài hát đơn sơ, mộc mạc nhưng du dương, ngọt ngào, dễ dàng đưa trẻ vào giấc ngủ êm đềm. Chuyển sang tuổi ấu thơ các em lại được hát những bài dân ca, bài đồng dao để vui chơi giải trí, luyện cho trẻ dễ dàng tiếp cận với thiên nhiên, tìm hiểu những vấn đề xã hội nảy sinh trong đời sống hàng ngày thông qua những lời ca trau chuốt... Khi trưởng thành những chàng trai, cô gái họ lại tụ họp với nhau để thi hát đố, hát giao duyên trong các dịp lễ hội làng hay hát  nhằm giải trí trong lúc lao động mệt nhọc…

Tuy vậy, trong cuộc sống hiện đại này, ngày càng có nhiều sự xâm nhập của các trào lưu âm nhạc mới, trào lưu văn hóa lai căng đã làm ảnh hưởng rất lớn đến thị hiếu âm nhạc và năng lực cảm thụ âm nhạc của người dân, đặc biệt là giới trẻ, làm cho họ trở nên xa lạ hơn đối với các loại hình âm nhạc dân gian cổ truyền này. Mặt khác, trong thời buổi kinh tế thị trường với quá trình hội nhập về mọi mặt thì những nét đặc trưng về văn hoá - nghệ thuật mang bản sắc dân tộc và truyền thống văn hoá là những giá trị không thể thiếu trong hành trang của con người Việt Nam hiện đại.

Do đó, việc giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc Việt Nam trong giai đoạn hiện nay có vai trò hết sức to lớn. Chúng ta thấy rằng một số làn điệu dân ca đã bị mai một và dần bị lãng quên. Một số làn điệu còn tồn tại thì phần lớn là do những nghệ nhân lớn tuổi mới thực hiện được, còn đa số thế hệ trẻ lại đam mê những dòng nhạc chát chúa, mạnh mẽ mà quên dần những giá trị tinh thần to lớn do ông cha ta lưu truyền và gìn giữ bao năm qua. Chính vì lẽ đó nên việc tuyên truyền dân ca nói riêng và vận động, tuyên truyền nhằm đưa dân ca nói chung và Hò khoan lệ Thủy nói riêng vào trường học là vấn đề cấp bách trong giai đoạn mới, nó có vai trò rất to lớn và lâu dài trong công cuộc bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia này.

Một điều dễ nhân thấy là hầu như các làn điệu dân ca đã ăn vào máu thịt và đi sâu vào ký ức của mỗi người dân xứ Lệ. Trong những năm gần đây, dân ca ngày càng đến gần hơn với công chúng mà đặc biệt là đến gần hơn với các em học sinh ở cả 3 cấp học, thông qua một số hội thi có chất lượng và thu hút đông đảo cán bộ giáo viên nhân viên và học sinh tham gia như: Thi hát dân ca - Hò khoan Lệ Thủy, Hùng biện tiếng anh về hò khoan…nhưng tất cả đó mới chỉ dừng lại ở mức độ “Khi nào có hội thi là tập luyện” chứ chưa phải là hoạt động thường niên trong nhà trường. Ngoài ra, trên trang thông tin điện tử của phòng giáo dục cũng như ở tất cả các trường học đều có chuyên mục “Hò khoan Lệ Thủy”, ngoài ra còn một số trang thông tin website như ngoclien.jimdo cũng là một trong những trang thông tin đáng tin cậy để tất cả mọi đối tượng như giáo viên, học sinh và người dân đều có thể vào truy cập và tập hát theo các làn điệu có sẵn, đó cũng chính là một trong những cách truyền bá hò khoan nhanh nhất và mang tính sâu rộng nhất.

Vùng đất “Địa linh nhân kiệt” tạo cho Hò khoan Lệ Thủy cả bề sâu và chiều rộng, đa dạng về nhạc điệu và phong phú về lời ca. Hò khoan đã trải rộng từ rừng xanh đến sông sâu, từ đồng bằng ra biển cả. Các điệu hò đã được dân gian chắt lọc, trải qua bao nhiêu thăng trầm và biến cố nhưng các mái hò vẫn giữ đúng quy tắc, luật nghiêm ngặt không hề thay đổi. Nhạc cụ chính trong hò khoan là đàn nhị và mõ. Hai nhạc cụ này khi hoà quyện vào nhau thì am thanh dịu dàng sâu lắng và cũng rất đổi thắm thiết thân thương. Âm nhạc chủ đạo của nhạc cụ là âm hưởng của làng quê mộc mạc, gần gũi nên cứ mỗi lần làn điệu dân ca vang lên thì âm hưởng đó lại càng xao xuyến như tiếng lòng của làng quê Việt.

Đối với người dân Lệ Thủy, điệu Hò khoan Lệ Thủy gần như ăn sâu vào trong máu của mỗi người và tự ý thức của mỗi người dân họ đều luôn đau đáu câu chuyện bảo tồn điệu hò này. Chính vì vậy, phong trào hát Hò khoan Lệ Thủy thường xuyên được tổ chức ở tất cả các sự kiện từ thôn xóm, làng xã đến cấp huyện...

Hò khoan Lệ Thủy xuất xứ từ thể loại thơ lục bát hoặc lục bát biến thể, hay từ thể thơ song thất lục bát; ngoài ra còn kết hợp với lối kể vè, tự sự cho nên  dân ca hò khoan là làn điệu tâm tình có sức sống mạnh mẽ cuốn hút lòng người, gồm có chín làn điệu (chín mái): Mái chè, mái xắp, mái nện, mái ba, mái ruỗi, mái nhì vá hò nậu xắm, hò khơi (ở vùng biển) và hò lĩa trâu (ở đồi núi).

Hò khoan Lệ Thủy bắt nguồn từ trong lao động sản xuất, con người cần có sự hợp lực với nhau tạo thành sức mạnh để chống chọi với thiên nhiên, cùng nhau lao động và sản xuất nên thường sử dụng lối hát mộc mạc, dung dị, mà cũng rất gần gũi, trìu mến, lối đối đáp tưởng chừng thô sơ nhưng chứa nhiều hàm ẩn, ý nghĩa và cũng rất nghệ thuật trong cả lời lẫn nhạc. Người ta hò mái chè, mái nện lúc cất nhà, quét vôi nện cươi với ngụ ý cầu mong cho cuộc sống vững chải, bốn bề gia thất yên ổn, quê hương gia đình ấm no. Mái nhì hò lúc cày ruộng, xay lúa, làm đồng, nhằm mong ước một cuộc sống no ấm, sung túc. Hò mái ba lúc chèo đò, chèo nôốc đưa đám để cầu mong cho đôi vợ chồng trăm năm hạnh phúc, con đàn cháu đống. Hò khơi khi đánh cá và hò lĩa trâu khi làm nương, làm rẫy, khi kéo gỗ. Có thể nói: Hò lĩa trâu là nơi huy động sức mạnh tổng hợp của nhiều làn điệu trong hò khoan Lệ Thủy như mái chè, mái ba, mái xắp và cả hơi hưởng của mái nện….

Thường trong điệu hò thường có 2 phần chính là phần xô và phần xướng. Phần xô là phần hát đầu tiên khi vào lời bài dân ca, thường là Hò khoan (hơ) hỡi khoan (hơ) mời bạn xô (hò) hò khoan. Sau đó là phần hát đối đáp của hai bên nam nữ, trong khi hát phần xô xen lẫn với phần lời thoại. Phần xô tiếp theo nhịp "Ơ là xô" rồi đến "Hơ hô khoan ơi là hố khoan ơi hò khoan", có khi xen kẽ nhau. Hết bên đối đáp này kết thúc thì bên kia tiếp tục….Qua đây cũng xin giưới thiệu một số làn điệu tới độc giả:

Hò mái chè láy qua mái nện:

Ai cũng bảo quê hương mình là nơi đẹp nhất

Em cũng xin thú thật Quảng Bình đây vốn thiệt là sông núi em yêu.

Dẫu sông vốn ngắn, dẫu núi không cao

Nhưng bởi quá nhiều khói lửa nên hoa cỏ đã xiết bao tự hào!

Hò mái xắp:

            Yêu núi yêu sông càng yêu đồng yêu ruộng

Yêu chim yêu cá bởi thiệt quả em yêu quá…người yêu

Bướm chim hoa lá đây đó có nhiều

Biết ai đây nhơn nghĩa…để đổi trao đôi lời.

Hò mái ba:

            Xây đời vui! (ơi) thêm nữa càng vui!

Đẹp lời ca...quê hương nhân nghĩa...!

Mãi...tương lai thắm hoài!

Thương nhau mà (ơi) xin nhớ lời nhau

Nặng tình quê thêm say sản xuất....

Để ta mau xóa nghèo.

Hò khơi:

Nào trai bản ơi

Đêm khuya tĩnh lặng như tờ

Ta hãy tay chèo lại để níu bờ còn sang

Hô hô ho ơ hơ hơ

Hô hô ô hô

Đêm khuya nghe ọt ẹt cánh buồm

Trời xanh biển lặng ngọn gió nồm phảng phơ

Ngó ra ngoài biển láng lai cột buồm èo ọt biết ai trồng

Phất phơ có ngọn gió nồm ơi trai mát mái cho cá tôm đầy thuyền

Hò mái nhì:

Quê hương Quảng Bình tình sâu nghĩa nặng

Khắc trọn trong lòng

Dáng đứng thanh cao tiếng nói ngọt ngào

Ấm lòng dân tiếng mẹ Quảng Bình yêu thương.

Hò mái ruổi:

Đói lòng ăn nửa trái sim

Uống lưng bát nước đi tìm người thương.

 

Hò lĩa trâu:

Là hê! Hồ lơ ơi!...hồ ê hộ…hây hồ lơ ơ ơ!

Lắng tai nghe giọng hò đầu

Rùn mình chân bấm…dâng cầu…lên cao.

Yêu viên một thước tượng tề

Gắng công, gắng sức…để ra về nghỉ ngơi!

Lưng dài vai rộng!

Chân bấm…cổ cò!

Nghe giọng ta hò…

Cong kỳ mà giật! này!

A2 HK le thuy.jpg

Tiết mục Hò Khoan Trường THCS Phú Thủy đạt giải ba

năm 2013-2014

 

A3 HK le thuy.jpg

      Tiết mục Hò Khoan Trường THCS Phú Thủy đạt giải khuyến khích

năm 2017-2018

Có thể nói rằng: Được nghe và được hát các làn điệu dân ca làm chúng ta càng thêm yêu mến và tự hào về quê hương xứ Lệ. Dân ca là sản phẩm tinh thần quý giá của cha ông để lại, chúng ta là thế hệ trẻ lại càng phải trân trọng, giữ gìn, học tập và tiếp tục phát triển vốn quý ấy. Chính vì vậy mà việc dạy hát dân ca và thành lập câu lạc bộ hò khoan Lệ Thủy ở trong mỗi đơn vị trường học là việc nên làm vì nó thật sự bổ ích và rất cần thiết nhằm gìn giữ và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp mà cha ông để lại. Qua đó giáo dục thế hệ trẻ biết trân quý “Kho báu” của quê hương và tự hào với di sản văn hóa phi vật thể cấp Quốc gia này.

 

                                                   

NGUYỄN THỊ NỮ
TÌM KIẾM


Hỗ trợ trực tuyến
Phan Đức Niệm
Phan Đức Niệm
Hiệu trưởng
ĐĂNG NHẬP

Tên đăng nhập
Mật khẩu
HÌNH ẢNH
LIÊN KẾT WEBSITE


TRƯỜNG THCS PHÚ THỦY - HUYỆN LỆ THỦY - TỈNH QUẢNG BÌNH
Điện thoại: 0232.3997998 * Email: thcsphuthuy@lethuy.edu.vn
Developed by Phạm Xuân Cường. Tel: 0912.037911 - Mail: cuonggiaoduc@gmail.com